W większości przypadków prawo przewiduje, że po upływie pewnego czasu następuje przedawnienie roszczeń. Osoby dochodzące odszkodowań i zadośćuczynień za represje związane z walką o byt niepodległego Państwa Polskiego zostały uprzywilejowane przez ustawodawcę. Sprawdź, ile masz czasu na złożenie wniosku o odszkodowanie za represje i polityczny wyrok wydany w PRL!
Co to jest przedawnienie?
Przedawnienie roszczeń to kluczowa instytucja prawa cywilnego, która reguluje czas, w jakim wierzyciel może dochodzić swoich praw przed sądem.
Oznacza to, że po upływie tego terminu roszczenie wygasa, a dług traktuje się jako niebyły.
W przypadku osób represjonowanych ustawodawca wprowadził jednak wyjątkowe zasady!
Roszczenia osób, które walczyły z okupacją niemiecką, radziecką, komunistami, były internowane, represjonowane, mogą być pewne, że ich roszczenia nie uległy i nie ulegną przedawnieniu!
Osoby skazane komunistycznym wyrokiem wydanym w PRL również mają w zasadzie nieograniczony czas na podjęcie decyzji o dochodzeniu odszkodowania i zadośćuczynienia za wyrządzoną im krzywdę.
Co więcej, roszczeń tych można dochodzić nawet po śmierci osoby represjonowanej. Roszczenie przechodzi bowiem na najbliższą rodzinę uprawnionego: jego małżonka, dzieci i rodziców.
Zasady dochodzenia odszkodowania za represje komunistyczne omawiamy szczegółowo na osobnej stronie.
Odszkodowanie za internowanie a przedawnienie
Roszczenia o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia związanych z wydaniem i wykonaniem decyzji o internowaniu w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego w 1981 r. nie przedawniają się!
Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 442; dalej jako: „ustawa lutowa”) przepis art. 555 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U.2025.46, dalej jako: „k.p.k.”) nie ma zastosowania w postępowaniu o zasądzenie zadośćuczynienia w oparciu o tę ustawę.
Oznacza to, że nie stosuje się wobec osób internowanych w stanie wojennym ogólnych zasad dotyczących przedawnienia w sprawach związanych z odszkodowaniem za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie.
Zastosowania nie ma również przepis art. 8 ust. 2 ustawy lutowej, który odnosi się tylko do terminu dochodzenia roszczeń wynikających ze stwierdzenia nieważności orzeczenia o jakim mowa w art. 1 ust. 1 i 2 tej ustawy (o czym szerzej w dalszej części artykułu).
Odszkodowanie za represje w formie powołania do służby wojskowej a przedawnienie
W okresie PRL-u częsta była praktyka powoływania do pełnienia służby wojskowej osób, które prowadziły działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Zgodnie z art. 8a ustawy lutowej, osobie, która w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniła czynną służbę wojskową, do której odbycia została powołana za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.
Również w tym przypadku ustawodawca nie przewiduje terminu przedawnienia roszczeń. Oznacza to, że niezależnie od upływu czasu osoba pokrzywdzona — jeżeli nie żyje, to jej następcy prawni — może złożyć wniosek o wypłatę odszkodowania i zadośćuczynienia.
Odszkodowanie za represje radzieckich organów działających na obecnym terytorium Polski a przedawnienie
Również osoby mieszkające obecnie bądź w chwili śmierci w Polsce, represjonowane przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polski w okresie od 1 lipca 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, mają prawo do odszkodowania i zadośćuczynienia.
Podobnie jak we wskazanych wyżej przypadkach, tak i tutaj ustawodawca nie przewiduje przedawnienia roszczeń z tytułu represji radzieckich organów ścigania, sądowych i pozasądowych.
Odszkodowanie dla osób skazanych komunistycznym wyrokiem wydanym w PRL a przedawnienie
Ustawa lutowa stanowi w art. 1 ust. 1, że uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r.
Warunkiem stwierdzenia nieważności wyroku wydanego w PRL jest to, że czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi oraz obowiązkowym dostawom.
Osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji.
W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.
Przejście uprawnienia na osoby bliskie osobie represjonowanej jest możliwe dzięki temu, że ustawodawca nie przewiduje terminu na wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyroku wydanego w PRL.
Termin przedawnienia pojawia się dopiero na etapie stwierdzenia nieważności wyroku wydanego w PRL.
Żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie 10 lat od daty jego uprawomocnienia się.
Odszkodowanie dla dziecka, które wraz z represjonowaną matką pozbawione było wolności a przedawnienie
Zgodnie z ustawą lutową, o należności tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa może starać się także dziecko matki pozbawionej wolności, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, które przebywało wraz z matką w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia.
To samo uprawnienie ma dziecko, którego matka w okresie ciąży przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia.
Roszczenie takiego dziecka nie przedawnia się.
Podsumowanie — czy i kiedy przedawni się moje roszczenie?
Reasumując, podkreślić należy, że na termin przedawnienia uważać muszą osoby represjonowane, wobec których stwierdzono nieważność orzeczenia. Osoby uprawnione na tej podstawie do odszkodowania i zadośćuczynienia mają 10 lat od stwierdzenia nieważności wyroku wydanego w PRL na złożenie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje.
W pozostałych przypadkach regulowanych tzw. ustawą lutową roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się.
Oznacza to, że z roszczeniem można wystąpić w każdej chwili, bez względu na to ile czasu minęło od wydarzeń będących podstawą odszkodowania i zadośćuczynienia.
Skorzystaj w pomocy prawnej w stwierdzeniu nieważności wyroku i uzyskaniu odszkodowania!
W większości spraw kwestia przedawnienia nie jest problemem. Niemniej, aby uzyskać odszkodowanie i zadośćuczynienie konieczne jest zebranie odpowiednich dokumentów. W tej kwestii upływ czasu ma znaczenie, bowiem z biegiem lat coraz trudniej odnaleźć niektóre dokumenty.
W Kancelarii radcy prawnego Tymoteusza Zycha możesz liczyć na nasze wsparcie w poszukiwaniu i kompletowaniu potrzebnej dokumentacji.
W wymagających tego sprawach wystąpimy w twoim imieniu o stwierdzenie nieważności wyroku, a następnie — korzystając z naszego bogatego doświadczenia — zadbamy o stworzenie właściwego wniosku, który pozwoli ci uzyskać odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje.
Nie zwlekaj i skontaktuj się z nami jeszcze dziś!
Sprawdź też
Zasady dochodzenia roszczeń różnią się w zależności od rodzaju represji:
- odszkodowanie za represje komunistyczne w PRL – skazanie wyrokiem politycznym, więzienie, prześladowania
- odszkodowanie za internowanie – osadzenie w ośrodku odosobnienia po 13 grudnia 1981 r.
- odszkodowania dla rodzin Sybiraków – deportacje do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich
