Odszkodowanie za internowanie przysługuje od Skarbu Państwa każdemu, wobec kogo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. Podstawą jest ustawa lutowa z 23 lutego 1991 r. Roszczenie nie ulega przedawnieniu, a po śmierci osoby internowanej przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.
Uprawniona jest sama osoba internowana, a po jej śmierci małżonek, dzieci i rodzice. Odrębne, samodzielne roszczenie ma dziecko, które przebywało z matką w ośrodku odosobnienia lub którego matka była w ciąży z nim pozbawiona wolności. Prawo do świadczenia mają również osoby, wobec których decyzję wydano, ale jej nie wykonano, o ile wykażą powstałą szkodę. Szerzej opisuje to strona o tym, kto może dostać odszkodowanie za represje.
Ustawa nie określa widełek. Sądy zasądzają od kilkudziesięciu tysięcy do ponad miliona złotych, a decyduje długość izolacji, warunki osadzenia, skutki zdrowotne i wykazane straty majątkowe. Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 kwietnia 2025 r. w sprawie II AKa 31/25 zasądził 900 000 zł. Konkretne kwoty i to, od czego zależą, zestawia opracowanie o tym, ile wynosi odszkodowanie za internowanie.
Bezterminowo. Artykuł 8 ust. 3 ustawy lutowej wyłącza stosowanie art. 555 kodeksu postępowania karnego, czyli przepisu wprowadzającego termin przedawnienia. Inaczej jest przy wyrokach politycznych, gdzie obowiązuje 10 lat od stwierdzenia nieważności orzeczenia. Różnicę wyjaśnia tekst o przedawnieniu roszczeń za represje.
Internowanie oznaczało przymusowe umieszczenie osoby w wyznaczonym miejscu pobytu bez prawa jego opuszczania. Nie było przed nim rozprawy, zarzutów ani wyroku. Decyzję podpisywał komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej, a podstawą był dekret o stanie wojennym, nie kodeks karny.
Do grudnia 1982 r. przez ośrodki odosobnienia przeszło 9 736 osób: 1 008 kobiet i 8 728 mężczyzn. Wydano wobec nich 10 132 decyzje, ponieważ część osób internowano dwu-, a nawet trzykrotnie. Ma to dziś znaczenie dowodowe: okresy izolacji sumuje się, a każda decyzja jest osobnym dokumentem do odnalezienia w archiwum.
Struktura osadzonych: 7 844 osoby z NSZZ „Solidarność”, czyli 80,5 proc. ogółu, 993 osoby niezrzeszone, 410 członków Niezależnego Zrzeszenia Studentów, 355 członków Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, 76 osób z organizacji młodzieżowych, 56 z Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, 48 ze Stronnictwa Demokratycznego i 23 z innych związków zawodowych.
Instytut Pamięci Narodowej udostępnił Bazę Internowanych 13 grudnia 2021 r., w czterdziestą rocznicę wprowadzenia stanu wojennego. Pozwala odnaleźć nazwisko i ustalić ośrodek odosobnienia bez składania wniosku o udostępnienie akt, ale sama w sobie nie jest materiałem dowodowym w sądzie.
To rozstrzyga art. 8 ust. 2c ustawy lutowej i jest to jedna z najczęściej mylonych kwestii w tych sprawach. Żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia za internowanie zgłasza się w sądzie okręgowym, w którego okręgu zamieszkuje osoba składająca żądanie.
Nie jest to więc sąd właściwy dla miejsca dawnego osadzenia ani sąd, który wydał jakiekolwiek wcześniejsze orzeczenie. Liczy się dzisiejsze miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Ta sama zasada obowiązuje przy represjach radzieckich z art. 8 ust. 2a. Inaczej wygląda to przy wyrokach politycznych, gdzie właściwy jest sąd, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia.
Ten element bywa pomijany we wnioskach, a potrafi wielokrotnie zmienić zasądzoną kwotę. Odszkodowanie odpowiada sumie rzeczywiście poniesionych szkód, które trzeba wykazać dokumentami. Po ich wyliczeniu konieczne jest jednak wskazanie, jaką wartość te straty przedstawiają obecnie, a nie w cenach z lat osiemdziesiątych.
Wniosek, który podaje utracone zarobki w ówczesnych złotych i na tym poprzestaje, zaniża roszczenie o rząd wielkości. W wielu sprawach prawidłowe przeliczenie oznacza znaczący wzrost przyznanej kwoty.
Postępowanie z ustawy lutowej daje także coś, czego nie da się wyliczyć: rehabilitację dobrego imienia osoby represjonowanej i formalne uznanie przez państwo, że represja była bezprawna. Dla wielu rodzin to jest właściwy powód złożenia wniosku, a kwota jest tego następstwem.
Podstawą jest kopia decyzji o internowaniu oraz akta osobowe z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Do wykazania krzywdy przydają się dokumentacja medyczna i zeznania świadków, do wykazania szkody majątkowej dowody utraconych zarobków. Pełny wykaz zawiera strona o tym, jakie dokumenty potrzebne są do odszkodowania za represje, a przebieg sprawy krok po kroku opisuje przewodnik, jak uzyskać odszkodowanie za internowanie.
Ustawa nie wyznacza widełek ani górnej granicy. Sądy zasądzają od kilkudziesięciu tysięcy do ponad miliona złotych. Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 kwietnia 2025 r. w sprawie II AKa 31/25 zasądził 900 000 zł zadośćuczynienia. O wysokości decydują długość izolacji, warunki osadzenia, następstwa zdrowotne oraz udokumentowane straty majątkowe przeliczone na dzisiejszą wartość.
Do sądu okręgowego, w którego okręgu zamieszkuje osoba składająca żądanie. Wynika to z art. 8 ust. 2c ustawy lutowej. Nie jest to sąd właściwy dla miejsca dawnego osadzenia ani sąd, który wydał wcześniejsze orzeczenie.
Nie. Artykuł 8 ust. 3 ustawy lutowej wyłącza stosowanie art. 555 Kodeksu postępowania karnego, czyli przepisu wprowadzającego termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Wniosek można złożyć w każdej chwili, niezależnie od tego, ile lat minęło od grudnia 1981 r.
Uprawnienie przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Krąg ten wynika wprost z ustawy i jest zamknięty. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające pokrewieństwo obok akt dotyczących samej represji.
Nie. Postępowanie o odszkodowanie prowadzone na podstawie ustawy lutowej jest z mocy prawa zwolnione z kosztów sądowych. Nie ma opłaty liczonej od wartości dochodzonej kwoty, niezależnie od tego, jak wysokie roszczenie zostaje zgłoszone.
Podstawą jest kopia decyzji o internowaniu oraz akta osobowe z archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Wpis w Bazie Internowanych wskazuje, gdzie szukać dalej, ale sam nie stanowi materiału dowodowego. Uzupełniająco zbiera się dokumentację medyczną, dowody utraconych zarobków i zeznania świadków.
Tak. Odrębne, samodzielne roszczenie ma dziecko, które przebywało wraz z matką w miejscu odosobnienia, oraz dziecko, którego matka w okresie ciąży była pozbawiona wolności. Są to wtedy dwa niezależne roszczenia: matki i dziecka. Roszczenie dziecka nie przedawnia się.
Tak, pod warunkiem wykazania szkody. Ustawa wiąże roszczenie z wydaniem lub wykonaniem decyzji, więc samo jej wydanie wystarcza jako podstawa. Dotyczy to osób, które ukrywały się, wiedząc o wystawionej na siebie decyzji, i poniosły z tego tytułu straty, na przykład utraciły pracę.
Do grudnia 1982 r. przez ośrodki odosobnienia przeszło 9 736 osób: 1 008 kobiet i 8 728 mężczyzn. Wydano wobec nich 10 132 decyzje, ponieważ część osób internowano dwu-, a nawet trzykrotnie. Przy dochodzeniu roszczeń okresy izolacji sumuje się, dlatego trzeba odnaleźć wszystkie decyzje dotyczące danej osoby.
Poszczególne etapy sprawy omawiamy osobno:
Internowania miały miejsce na podstawie dekretu z 12 grudnia 1981r. o wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego. Decyzję o ich zastosowaniu podejmowali wojewódzcy komendanci Milicji Obywatelskiej. Na mocy wspomnianego dekretu obywatele, w stosunku do których uznano, że: „zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pozostając na wolności nie będą przestrzegać porządku prawnego albo prowadzić będą działalność zagrażającą interesom lub obronności państwa mogą być internowani na czas obwiązywania stanu wojennego w ośrodkach odosobnienia”. Ten zapis doprowadził do zatrzymania ponad 10.000 osób. Pomimo upływu kilkudziesięciu lat internowani mogą ubiegać się o rekompensatę za krzywdy od Skarbu Państwa, a w przypadku ich śmierci możliwe jest uzyskanie odszkodowania dla dzieci internowanych czy odszkodowania dla małżonków internowanych.
Nasza kancelaria pomoże Ci na każdym etapie postępowania, abyś mógł uzyskać odszkodowanie.
Dzięki przemianom ustrojowym po 1989r., prawodawstwo umożliwia reparację krzywd z okresu stanu wojennego. Ubieganie się o odszkodowanie i zadośćuczynienie dla internowanych to nie tylko szansa na finansową rekompensatę, ale także symboliczne przywrócenie sprawiedliwości.
Podstawą prawną do ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie za internowanie w stanie wojennym jest tzw. Ustawa lutowa czyli ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zgodnie z jej zapisami, prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r. były poddane represjom za działalność na rzecz niepodległości Polski, w tym:
W stosunku do osób internowanych szczególne znaczenie ma art.8 pkt 1.tejże ustawy, mówiący komu należy się zadośćuczynienie za krzywdy:
„Osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.”
Przywołany powyżej przepis prawny daje zatem możliwość ubiegania się o odszkodowanie za internowanie w stanie wojennym samemu poszkodowanemu, ale w przypadku jego śmierci możliwe jest uzyskanie odszkodowania dla dzieci internowanych czy odszkodowania dla małżonków internowanych. Należy wówczas załączyć do dokumentacji akt pokrewieństwa czy powinowactwa.
Niezwykle istotny jest fakt, że prawo do zadośćuczynienia i odszkodowania przysługuje nie tylko osobom internowanym w okresie stanu wojennego (1981–1983) za działalność niepodległościową lub z powodu podejrzenia o taką działalność, ale również osobom, wobec których została wydana decyzja o internowaniu, nawet jeśli nie została ona wykonana. Warunkiem jest tutaj wykazanie poniesionych szkód (np. utraty pracy, dochodów lub zdrowia).
Wspomniana ustawa określa dwa rodzaje rekompensaty, o jaką może ubiegać się osoba internowana lub wspomniani w przepisach spadkobiercy roszczeń.
Choć w języku codziennym terminy „odszkodowanie” i „zadośćuczynienie” bywają używane zamiennie, w języku prawa mają różne znaczenie i funkcje:
dotyczy poniesionych strat materialnych. Pod tym pojęciem prawo rozumie szkody, które można dokładnie wyliczyć, np. utracone dochody z powodu niemożności zatrudnienia, skonfiskowany majątek, koszty podjętego leczenia czy inne wydatki poniesione w wyniku internowania. Celem odszkodowania jest zrekompensowanie realnie poniesionych strat finansowych.
dotyczy wynagrodzenia krzywd niematerialnych. Rozumieć należy pod tym pojęciem takie kwestie jak cierpienie fizyczne i psychiczne, strach, upokorzenie, trauma związana z izolacją. Dlatego też ustalenie wysokości zadośćuczynienia jest trudniejsze do oszacowania. Tego rodzaju krzywdy nie da się wprost przeliczyć na pieniądze. Sądy biorą tu pod uwagę m.in. czas izolacji, wiedzę historyczną o danym miejscu przetrzymywania – np. warunki czy wpływ represji na życie codzienne.
Warto zauważyć, że obydwa roszczenia występują niezależnie, tzn. można ubiegać się tylko o zadośćuczynienie, ale można jednocześnie zawrzeć we wniosku do sądu argumenty dotyczące słuszności ubiegania się o odszkodowanie. Wszystko zależy od indywidualnego przypadku oraz od zgromadzonych dowodów.
Proces uzyskania zadośćuczynienia i/lub odszkodowania za internowanie w stanie wojennym wymaga wcześniejszego przygotowania oraz biegłości w znajomości procedur. Jest kilka etapów, na które warto zwrócić uwagę:
Okolicznością inicjującą możliwość ubiegania się o roszczenia z tytułu internowania jest faktyczne zaistnienie tego faktu oraz możliwość jego udokumentowania. Kluczowe są tutaj dokumenty takie jak: decyzja o internowaniu, zaświadczenia o pobycie w izolacji, protokoły z przesłuchań, dokumentacja medyczna oraz płacowa czy świadectwa świadków. Ze względu na upływ czasu czy zmianę miejsca zamieszkania dokumenty te mogły ulec zagubieniu. Dlatego jako kancelaria możemy w Państwa imieniu wystąpić do Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) z wnioskiem o udostępnienie akt. W przypadku osób internowanych dokumentacja może również znajdować się w Archiwach organizacji opozycyjnych.
Pierwszym etapem na drodze sądowej jest wystąpienie do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia lub decyzji o internowaniu przez sąd okręgowy lub wojskowy. To bardziej formalny krok, który potwierdza jedynie, że orzeczenie było niesłusznie wydane, uniewinnia tym samym internowanego i otwiera możliwość ubiegania się o roszczenia odszkodowawcze. Według obowiązujących przepisów można to zrobić w terminie 10 lat od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia.
Po uzyskaniu postanowienia o unieważnieniu orzeczenia należy złożyć wniosek o zadośćuczynienie i/lub odszkodowanie do właściwego sądu okręgowego. Wniosek powinien być dobrze przygotowany i zawierać szczegółowy opis danej sytuacji oraz zgromadzone dowody – mogą to być dokumenty, ale również wskazanie świadków, mogących potwierdzić fakty. We wniosku uwzględnia się również kwotę żądanych roszczeń, na podstawie oszacowania strat materialnych i moralnych. W każdym przypadku wysokość odszkodowania za internowanie w stanie wojennym jest przez naszą kancelarię indywidualnie kalkulowana. W jej ustaleniu kierujemy się naszym doświadczeniem oraz praktykami sądów.
Po wyznaczeniu przez sąd terminu odbywa się posiedzenie, na którym sąd dokonuje oceny zasadności roszczeń i ustala wysokość odszkodowania za internowanie oraz zadośćuczynienia. Na zasądzoną finalnie kwotę ogromny wpływ ma zgromadzona wcześniej dokumentacja, zeznania pokrzywdzonego czy powołanych świadków. Od 2023 r. postępowania te nie wymagają fizycznego udziału przedstawiciela Skarbu Państwa, co wpływa na szybsze rozpatrzenie.
Jeśli sąd przyzna kwotę, znacznie odbiegającą od wnioskowanej lub odrzuci wniosek, istnieje możliwość złożenia apelacji do sądu apelacyjnego. Na tym etapie wsparcie naszej kancelarii zdecydowanie zwiększa szanse na finalnie korzystny wyrok.
Dochodzenie uniewinnienia oraz rekompensaty za poniesione krzywdy są procesem kilkuetapowym, wymagającym wiedzy prawniczej, historycznej oraz biegłości we współpracy z IPN i sądami. Posiadamy duże doświadczenie w tego typu postępowaniach odszkodowawczych, a każdy przypadek traktujemy indywidualnie z należytą empatią. Istotne jest również skuteczne zgromadzenie dowodów poniesionych strat moralnych i materialnych, wpływających istotnie na wysokość odszkodowania za internowanie w stanie wojennym.
Postępowania w sprawach o unieważnienie orzeczeń i rekompensaty za internowanie są, niezależnie od finału sprawy, zwolnione z opłat sądowych – koszty ponosi Skarb Państwa. Warto jednak skorzystać z pomocy naszej kancelarii, aby uniknąć błędów proceduralnych i mieć wsparcie prawne, które wpłynie pozytywnie na czas postępowania oraz kwotę wynagrodzenia za krzywdy.